Akredytowany weryfikator CBAM – kiedy jest potrzebny?

Od 2026 roku importerzy objęci CBAM muszą nie tylko raportować emisje związane z importowanymi towarami, ale również, w określonych przypadkach, poddać te dane niezależnej weryfikacji.

Weryfikator CBAM to akredytowana jednostka, która potwierdza poprawność i wiarygodność danych emisyjnych przekazywanych przez producenta. Jego zadaniem jest sprawdzenie, czy zastosowana metodologia, zakres danych oraz obliczenia spełniają wymagania CBAM.

Weryfikator ocenia, czy:

• dane przedstawione przez operatora instalacji są kompletne i wiarygodne,
• zastosowana metodologia obliczeniowa jest zgodna z wymaganiami CBAM,
• granice instalacji i procesów produkcyjnych zostały prawidłowo określone,
• uwzględniono wszystkie wymagane źródła emisji,
• zastosowane dane dotyczące paliw, energii, materiałów wsadowych i wielkości produkcji są prawidłowe,
• raport nie zawiera istotnych nieprawidłowości.

Kiedy weryfikacja jest wymagana?

Obowiązek weryfikacji dotyczy przede wszystkim importerów korzystających z rzeczywistych wartości emisji pochodzących od producenta. W przypadku stosowania wartości domyślnych weryfikacja nie jest wymagana, jednak takie rozwiązanie może skutkować wyższymi kosztami wynikającymi z konieczności zakupu większej liczby certyfikatów CBAM.

Jak wybrać weryfikatora?

Nie każda firma audytorska może przeprowadzać weryfikację CBAM. Podmiot musi posiadać odpowiednią akredytację oraz doświadczenie w danym sektorze przemysłowym. Przed wyborem warto zweryfikować:

• zakres akredytacji CBAM,
• doświadczenie w danej branży,
• możliwość przeprowadzenia audytu u producenta,
• dostępność terminów,
• zakres usług i koszty.

Co jest sprawdzane podczas weryfikacji?

Zakres weryfikacji zależy od sektora, procesu produkcyjnego, rodzaju towarów i organizacji instalacji. Najczęściej obejmuje jednak kilka podstawowych obszarów.

1. Dane dotyczące produkcji

Weryfikator analizuje między innymi:

• wielkość produkcji,
• masę wyprodukowanych towarów,
• zużycie surowców i prekursorów,
• zużycie paliw,
• zużycie energii elektrycznej,
• dane pomiarowe i rozliczeniowe,
• przypisanie danych do poszczególnych produktów.

2. Granice instalacji

Sprawdzane jest, czy operator prawidłowo określił:

• procesy należące do instalacji,
• źródła emisji,
• strumienie paliw i materiałów,
• powiązania technologiczne między procesami,
• procesy produkcji prekursorów,
• dane, które powinny zostać przypisane do konkretnego towaru.

3. Metodyka obliczania emisji

Weryfikator ocenia, czy zastosowane wzory, współczynniki emisji, wartości opałowe, dane pomiarowe i zasady alokacji są zgodne z metodologią CBAM.
Samo posiadanie śladu węglowego produktu, raportu ESG albo danych obliczonych według ISO 14067 nie oznacza jeszcze, że dane te automatycznie spełniają wymagania CBAM.

CBAM posługuje się własnymi zasadami określania granic instalacji, emisji bezpośrednich, emisji pośrednich, prekursorów i emisji przypisanych do produktu.
Co do zasady proces weryfikacji obejmuje fizyczną wizytę w instalacji, w której produkowane są towary objęte raportem emisji.

Podczas wizyty weryfikator może:

• obejrzeć proces produkcyjny,
• sprawdzić granice instalacji,
• ocenić urządzenia pomiarowe,
• przeanalizować systemy monitorowania,
• przeprowadzić rozmowy z personelem,
• porównać dokumentację z faktycznym przebiegiem procesów,
• pobrać próbki danych do dalszej analizy.

Przepisy przewidują możliwość odstąpienia od fizycznej wizyty jedynie w określonych i odpowiednio uzasadnionych okolicznościach. Nie należy więc zakładać, że audyt zdalny lub wymiana dokumentów zawsze wystarczą.

Ile kosztuje weryfikacja?

Koszt zależy m.in. od lokalizacji zakładu, liczby produktów, złożoności procesu produkcyjnego oraz jakości przygotowanej dokumentacji. W przypadku wielu producentów i instalacji może stanowić znaczącą pozycję w budżecie związanym z wdrożeniem CBAM.

Jak przygotować się do weryfikacji?

Przygotowania warto rozpocząć z wyprzedzeniem. Producent powinien dysponować kompletnymi danymi dotyczącymi produkcji, zużycia energii, źródeł emisji oraz zasad przypisywania emisji do produktów. Kluczowe jest również zapewnienie odpowiednich zapisów w umowach z dostawcami dotyczących przekazywania danych CBAM.

Czy importer może wykorzystać weryfikację zleconą przez producenta?

Producent spoza Unii Europejskiej może sam zaangażować weryfikatora i przygotować zweryfikowane dane dla swoich klientów.
Może to być korzystne szczególnie wtedy, gdy jeden producent dostarcza towary wielu importerom w UE. Koszt przygotowania danych i weryfikacji może zostać wówczas rozłożony na większą liczbę odbiorców.

Importer powinien jednak sprawdzić:

• czy weryfikator posiada odpowiednią akredytację CBAM,
• czy zakres raportu obejmuje właściwą instalację i towary,
• czy dane dotyczą odpowiedniego okresu,
• czy zastosowana metodyka odpowiada wymaganiom CBAM,
• czy raport może zostać wykorzystany przez danego importera,
• czy weryfikator spełnia wymagania niezależności.

Samo oświadczenie producenta, certyfikat śladu węglowego albo raport sporządzony według innego standardu nie zastępują raportu wymaganego w ramach CBAM.

Jak przygotować producenta do weryfikacji CBAM?

Największym błędem byłoby rozpoczęcie przygotowań dopiero po podpisaniu umowy z weryfikatorem.

Producent powinien wcześniej przygotować co najmniej:

• opis instalacji i procesów produkcyjnych,
• mapę źródeł emisji,
• wykaz paliw i materiałów,
• dane dotyczące zużycia energii,
• dane o wielkości produkcji,
• wykaz prekursorów,
• zasady przypisywania emisji do produktów,
• dokumentację urządzeń pomiarowych,
• procedury kontroli jakości danych,
• opis stosowanych współczynników emisji,
• dokumentację korekt i brakujących danych,
• raport emisji operatora,
• dokumenty źródłowe umożliwiające odtworzenie obliczeń.
  
  

Importer powinien również zadbać o odpowiednie postanowienia umowne z dostawcą. Umowa może określać między innymi:

• obowiązek przekazywania danych CBAM,
• termin ich przekazania,
• odpowiedzialność za ich jakość,
• zgodę na audyt lub wizytę weryfikatora,
• obowiązek współpracy przy wyjaśnianiu niezgodności,
• zasady pokrywania kosztów weryfikacji,
• obowiązek informowania o zmianach procesu produkcyjnego,
• konsekwencje braku danych.

Najważniejszy wniosek

Weryfikacja CBAM nie powinna być traktowana jako formalność realizowana tuż przed złożeniem deklaracji. Im wcześniej importer i producent rozpoczną przygotowania, tym większa szansa na sprawny proces, niższe ryzyko błędów oraz optymalizację kosztów związanych z certyfikatami CBAM.